Kolevka srpske pismenosti

1002
Novi manastir iznad jezera
Novi manastir iznad jezera

Stari inžinjer Božidar Dimitrijević otpi gutljaj slavskog Zrnjevića vina i nastavi da pripoveda: – “Jedan od najpoznatijih manastira iz užičkog kraja je bio manastir Rujnski, kulturni centara župe istoga naziva, koji se nalazio u selu Vrutci, umalo pored Đetinje, crkvina blizu nekadašnje pruge uskoga koloseka koja je tamo prolazila. Nekada, kada nije bilo jezera, išlo se od železničke stanice “Vrutci”, prema Biosci, nekoliko stotina metara od stanišne zgrade, do kasnih pedesetih, poznavali su se obrisi zdanja manastira Rujno.

Manastir je bio posvećen Svetome velekomučeniku Georgiju, čuvenom po tome što se u njemu nalazila prva srpska štamparija. U njoj su štampane knjige još 1529 godine. Od svih knjiga sačuvano je jedno jevanđelje iz 1537 godine. U njegovom pogovoru piše: Da se manastir zove Rujno: “Da je pod okriljem planine Glogoljut se Ponikvi, na reci glogoljut se Beoska, na selu glogoljut se Vrutci.” O tome je Stojan Obradović u “Opisanju okružja užičkog”, kada govori o manastiru Rujno, pisao: “On leži u selu Vrutcima pri reci Đetinji nedaleko od sela Bioske, kojim se imenom onda i reka Đetinja zvala”.

Spomenik monahu Teodosiju
Spomenik monahu Teodosiju

Do polovine 19. veka na mestu gde se nalazio manastir stajali su stubovi od crvenkastoga kamena, po svemu sudeći doneti sa neke građevine iz rimskog doba. Podaci kažu iz okoline Bioske, iskorišćeni za gradnju manastira, koji su kasnije, kad su ga srušili Turci, preneti u Užice i stajali u jednoj prelepoj turskoj bašti u Jazovima. Zatim na praznom prostoru ispred osnovne škole na Donjoj čaršiji (Prva osnovna škola). Oni su su jedno vreme držali nastrešicu na školskim glavnim ulaznim vratima. Kasnije, kada je škola adaptirana, kada joj je dozidan sprat, deo jedanog stuba je uzidan na školskom ulazu, a drugi u kući užičkog profesora Konstantina Petrovića. Deo onoga stuba koji je uzidan na školskom ulazu i danas je deo česme na Rakiskom Pijacu. Godine 2005. onaj stub iz kuće Užičanina Konstantina Petrovića, posle svog skoro petovekovnog putovanja, donešen je na gradilište novog manastira, tu nedaleko mesta gde je bio stari manastir, koje sada prekriva voda lepog jezera koga čini Đetinja.

Na brdu iznad Vrutačkog jezera u dvorištu novosagrađenog manastira-crkve “Ruj”, postavljen je spomenik monahu Teodosiju, koji oštampa prvu srpsku knjigu “Rujansko jevanđelje”. Spomenik je postavljen zahvaljujući angažovanjem nekadašnjeg direktora “Službenog glasnika”, Slobodana Bobana Gavrilovića, koji s puno pijateta lično isprati “Monaha Teodosija” da večito štampa pokraj novog manastira.