Zgrada Crvenog Krsta?

1310
Zgrada Crvenog krsta početkom sedamdesetih godina
Zgrada Crvenog krsta početkom sedamdesetih godina

Ova fotografija zgrade Doma crvenog krsta, snimljena je na samom početku sedamdesetih godina, kada je započeto sa gradnjom današnje autobuske stanice. Da nešto kažem iz prošlosti Užica, pa tako i o ovoj zgradi i nastanku užičkog Doma za siročad.

Zgrada postoji i danas i u njoj se nalaze kancelarije užičkog Crvenog krsta, njegova humanitarna kuhinja, Dom omladine Crvenog krsta i Užička Umetnička škola.

Priču bih započeo od dana kada je Austrougarska okupaciona uprava u Srbiji „uputila naređenje svim okružnim komandama, 29. aprila 1916. godine, o upućivanju dece bez roditelja u domove za siročad”. Tako je u Užicu zaživelo Dečje sirotište sa oko 70 ratnih siročadi (potrebe su bile tri puta veće), koje se delom izdržavalo od prihoda „carskog i kraljevskog” bioskopa, koji je tada radio u okupiranom Užicu.

“K.u.K” bioskop u Užicu tokom austrougarske okupacije

Posle Velikog rata užički Dom za ratnu siročad, koji je osnovao srpsko-engleski Crveni krst, bio je uređen kao internat i imao svoju osnovnu školu. Deci primljenoj u dom, na ulazu su zbog mikoze (gljivična infekcija kože nastala kao posledica dejstva male, tek kroz mikroskop vidljive gljive) šišali kosu i glavu mazali jodom, pa su ona za Užičane bila „žute glave”. No zgrada doma je dotrajala, pod trpezarije se prolomio, tako da je 1925. Crveni krst svih 50 siročadi prebacio u Beograd, gde su proveli pet godina. Za to vreme u Užicu je sazidana nova zgrada Crvenog krsta s dečjim domom, u koji su deca useljena 1930.

Tokom Drugog rata dom Crvenog krsta nema karakter dečjeg, već izbegličkog. U vreme Užičke republike 1941, u Domu je bila partizanska bolnica. Kad je rat minuo ovde nastaje Državni dečji dom i prihvatilište Užice, s tim što je zgrada doma bila u Koštici. Sledi novo preseljenje 1954. u zgradu Crvenog krsta, da bi 1967, po štićeniku doma koji je kao mlad partizan u ratu poginuo, prihvaćen naziv Dom za smeštaj dece i omladine „Petar Radovanović”, tada sa 103 korisnika. Sedamdesetih počinju pripreme da se gradi nova domska zgrada u naselju Carina, pa su predstavnici doma upoznali Tita 1976. sa pripremama za poduhvat i iskazali želju da se Jovanka Broz prihvati pokroviteljstva. Ona im je na poklon tada poslala televizor u boji i mandarine koje su gajili na Vangi, a potom je po fazama počelo da se gradi prostrano i moderno zdanje doma. Ključeve novog objekta 1982. deci je predao general Jevrem Popović, i sam štićenik doma. Domci svih generacija imali su i svoje udruženje, a zgrada je delom rekonstruisana sredinom devedesetih, kada je tu bilo 114 dece.