Dva crteža Užica iz 1860. god. pre miniranja Starog grada

1703
Kanicov crtež Užica, verzija 1
Kanicov crtež Užica, verzija 1

Pažljivo sam proučavao Kanicov crtež Užica, onog gde se vidi užički grad pre miniranja u prvom planu. Otkrio sam da postoje dva crteža koja potpisuju kao Kanicova. U stvari prvi je orginal i prikazuje Užice kakvo je zaista bilo 1860, godine. Drugi je kopija, koja je rađena gledajući Kanicov crtež… U biblioteci užičkog muzeja postoji orginalna Kanicova knjiga, koja je objavljena u 19. veku u Beču. U njoj je orginalni crtež, a kopija je rađena za srpsko izdanje iz 1975. godine.
Mene je zanimala džamija, koja je tada bila u objektu srednjovekovne crkve “Ružice”, koja se nalazila tu, na Kamenom koritu, blizu najstarijeg užičkog istočnika. Ta crkva je nekoliko puta bila džamija, a nekoliko puta crkva. Uveličao sam je sa originalnog crteža i posle dužeg proučavanja starih rimskig hramova, zaključio sam da je osnova crkve, tj džamije, bila tipski hram Jupiteru, koji su Rimljani gradili po Rimskom carstvu, najviše po tadašnjoj njihovoj pokrajini Dalmaciji, na čijoj teritoriji je bio i Kapedunum, predak Užica. Prošli su vekovi, kad su ostatke hrama Srbi prtvorili u crkvu, kad je urađena kupola, a Turci su dogradili samo minaret. Arheolog Ljiljana Mandić mi je pričala, kada su polovinom prve decenije 21. veka rađene ulice na području oko Kamenog korita, da je nađeno dosta artifakata iz rimskog vremena, ali se nije imalo vremena za duže istraživanje, jer su ulice bile u pitanju.

Kanicov crtež Užica, verzija 2
Kanicov crtež Užica, verzija 2

Šejhova džamija, tj. crkva “Ružica”, bila je jedina džamija od brojnih džamija Užicu koja nije bila okrenuta prema Meki. Imala je i kameni pod od posebnog crvenkastog kamena, kao u rimskim hramovima, čiji se delovi i dan danas nalaze ispod trotoara i dela ulice na Slanuši, blizu slanuškog istočnika, postavljenog tu pošto je preduzimač Kosta Zec srušio džamiju. Inače, u džamijama zbog moliteve klanjanja nikada nije bio hladni kameni pod. I sam izvor na kamenom koritu je bio u sklopu tada zvane Šehove džamije, u potrebi običaja umivanja pred molitvu.

Šejhova džamija, obe verzije crteža
Šejhova džamija, obe verzije crteža

Sa orginalnog Kanicovog crteža je i uveličana Šejhova džamija. Drugi je kopija crteža, sa takođe uveličanom džamijom, koja je potpuno drugačija. Na kopiji se vidi dosta različitih detalja u odnosu na orginalni Kanicov crtež, pa bih upozorio istraživače, da kad uzimaju u obzir Kanicov crtež, obavezno provere da li je original.