Poseban tunel sa srpskim graničarem na pruzi kojim se ulazi u užički kraj

73
Portal na tunelu br. 53 nakon rušenja spomenika srpskom graničaru od strane ustaša
Portal na tunelu br. 53 nakon rušenja spomenika srpskom graničaru od strane ustaša

Mnogi su videli poseban tunel broj 53 na pruzi Užice – Višegrad, blizu Vardišta, ali o njemu, sem da je to spomenik srpskom vojniku, slabo šta znaju. To je granični tunel između Srbije i Bosne, kojim se ulazi u užički kraj. Tunel jeste poznat po spomeniku srpskom vojniku, ali taj vojnik je graničar, nalazi na ulaznom portalu tunela, iz pravca Vardišta.

Spomenik nakon rekonstrukcije spomenika Srpskom graničaru, porodica železničara na ulaznom portali tunela broj 53
Spomenik nakon rekonstrukcije spomenika Srpskom graničaru, porodica železničara na ulaznom portali tunela broj 53

Nepoznati vajar isklesao je srpskog vojnika – graničara, u uniformi stare srpske vojske, visine preko dva metra. Ovaj spomenik su ustaše 1941. godine srušile, da bi ga srpski železničari obnovili u proleće 1964. godine, 19 godina posle rata. Zahvaljujući sačuvanim detaljima, beogradski vajar Stojadin Cvetković restaurirao je figuru graničara. Na svečanosti ponovnog postavljanja spomenika na tunelu broj 53 govorio je direktor Železnickog muzeja u Beogradu Branko Medić. Između ostalog je rekao: „Prema potezu noge i ruke, više je nego jasno da je skica za izradu spomenika vojniku graničaru urađena još za vreme dok je na prostorima Bosne i Hercegovine vladala Austrougarska monarhija. Desnom nogom pokazuje na Austrougarsku carevinu, a levom rukom na graničnu liniju sa Srbijom“.

Spomenik srpskom graničaru danas je ponovo aktuelan
Spomenik srpskom graničaru danas je ponovo aktuelan

Tokom Titove Jugoslavije na neki način, bila je to „promašena ideja i umetnička fikcija“ vajara, da bi početkom 1996. godine, konačnim raspadom Jugoslavije i uspostavljanjem novih država, njegova uloga, a posebno ti vidljivi potezi postali stvarnost. Pogotovo nakon obnove turističke uske pruge, popularne „šarganske osmice“.

Na slici je prikazan ulazni portal tunela broj 53, bez spomenika, vidi se da je bilo ugravirano i ime Kralja Aleksandra, koje je takoće oštećeno. To nije obnavljano, umesto te rekonstrukcije na izasku iz tunela br 53 urađen je masivni srp i čekić. Ipak, portal je uspešno preživeo dva rata, tri države i tri društvena sistema, ostajući na vrhu graničnog tunela.

Trasa pruge Višegrad - Užice sa izdvojenom jedinstvenom Šarganskom osmicom
Trasa pruge Višegrad – Užice sa izdvojenom jedinstvenom Šarganskom osmicom

Produženjem pruge od Mokre Gore prema Višegradu, danas kroz ovaj tunel prolazi pruga. Ispred ulaza tunela napravljeno je malo stajailište kako bi putnici iz voza mogli da izađu i vide ovaj spomenik. Nažalost, ime kralja Aleksandra nije obnovljeno.